Wegańskie metody gruntowania płótna malarskiego: Tworzenie własnego podobraza krok po kroku

Dobrze przygotowane podobrazie to fundament trwałego i efektownego obrazu. Bez względu na to, czy malujesz akrylami, olejami czy gwaszem, przygotowanie płótna do malowania jest jednym z kluczowych etapów. W tym poradniku dowiesz się, jak zagruntować podobrazie, czym to zrobić i jak samodzielnie stworzyć własne płótno malarskie w domowych warunkach, z uwzględnieniem wegańskich metod.

Podobrazie - co to jest i jak je zrobić?

Podobrazie to podłoże malarskie, na którym powstaje obraz. Najczęściej składa się z ramy z drewna (blejtramu) oraz naciągniętego na nią płótna. Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak zrobić podobrazie malarskie, wystarczy kilka elementów: blejtram, płótno (najlepiej lniane lub bawełniane), taker (zszywacz tapicerski) i nożyczki.

Listwy na krosna dostępne są w różnych wymiarach. Narożniki muszą być ścięte i posiadać złącze na wpust i pióro. Lica listew są fazowane; zapobiega to odbijaniu się krawędzi listwy na płótnie. Szerokość i grubość listwy trzeba dostosować do wielkości krosna. Narożniki należy połączyć tak, żeby strony fazowane były z przodu. Przyda się drewniany młotek do podbijania. Trzeba to robić delikatnie do momentu zejścia się wszystkich ukośnych krawędzi. Koniecznie należy sprawdzić kąty proste, najlepiej posługując się kątownikiem. Kliny montuje się wsuwając je w nacięcia narożników złożonych krosien. Potrzebnych będzie 8 do każdego podobrazia. Jeśli z czasem płótno obwiśnie, będzie można je na nowo naprężyć dobijając kliny.

Przycinając płótno odpowiednio do wymiaru krosien należy oczywiście dodać margines. Chodzi o to, by wystarczyło na go owinięcie listew i przy przymocowanie na tylnej stronie ramy. Do cięcia najlepiej używać nożyc z ząbkami. Naciągać płótno najwygodniej jest za pomocą szczypiec. Szczególnie przydadzą się wtedy, gdy używana jest tkanina fabrycznie gruntowana. Najłatwiej przypinać płótno za pomocą pistoletu tapicerskiego. Zszywki powinny być nie krótsze niż 10 mm.

Oczywiście można kupować gotowe podobrazia, sklepy plastyczne posiadają bogatą ofertę. Kupowanie gotowych krosien ma swoje plusy: przede wszystkim oszczędza czas. Nie można jednak tego powiedzieć o pieniądzach. Dobrej jakości gotowe podobrazia są droższe od tych zrobionych własnoręcznie. Alternatywą może być również tektura - wtedy przyda Ci się wiedza na temat gruntowania tektury, ponieważ jej powierzchnia również wymaga odpowiedniego przygotowania przed malowaniem.

Gramatura i rodzaj płótna - klucz do trwałości i faktury

Gramaturę płótna mierzy się najczęściej w gramach na metr kwadratowych, lub na sposób anglosaski w uncjach na jard kwadratowy. Wyższa gramatura oznacza większą gęstość nitek. Płótna bawełnianego o gramaturze niższej niż 410 g/m2 w zasadzie nie używa się do malowania trwałych obrazów ze względu na jego rozciągliwość. Posiada delikatną, pozbawioną zgrubień fakturę. Charakteryzuje się trwałością. Ogromną zaletą jest to, że raz naciągnięte na krosna zachowuje sztywność. Jest podatne na uderzenia pędzla. Wszystko to sprawia, że nie bez przyczyny uważane jest przez wielu twórców za najlepsze.

Dobrej jakości płótno lniane posiada gęsty splot i równe nitki. Faktura ta powinna być widoczna pomimo nakładania kilku warstw gruntu i farby. Surowe płótno lniane trzeba koniecznie najpierw namoczyć, ponieważ napięte na krosna kurczy się, faluje i raczej trudno je przeklejać.

Drelich bawełniany o gramaturze 410-510 g/m2 jest tańszy. To ważne żeby gramatura nie była mniejsza niż 410g/m2, ponieważ tego typu tkaniny się rozciągają, a co za tym idzie tracą swoją sprężystość. Są ponadto podatne na zmiany temperatury i wilgotności.

Na rynku dostępne są płótna fabrycznie gruntowane: mieszanka bawełny ze sztucznym jedwabiem, drelich bawełniany, lniane płótno malarskie oraz bardzo delikatne lniane płótno malarskie.

Gruntowanie płótna - po co się je robi?

Gruntowanie płótna malarskiego to proces zabezpieczania i przygotowania powierzchni do przyjęcia farby. Gruntowanie obrazu zwiększa trwałość pracy, chroni włókna przed uszkodzeniem i pozwala na równomierne rozprowadzanie farby. Niezagruntowane płótno może chłonąć farbę nierównomiernie i przyspieszyć jej degradację.

Grunt wypełnia wszystkie nierówności, szczeliny, czy pory podłoża na którym chcemy malować. Dzięki temu farba, wilgoć, media, zostaje na powierzchni gruntu i nie przedostaje się pod powierzchnię. Powłoka gruntu ułatwia nakładanie farb, gdyż lepiej ją „przyjmuje” i zwiększa ich przyczepność do podłoża. Jeśli chcecie poeksperymentować to spróbujcie zamalować tą samą powierzchnię z gruntem i bez, a od razu zauważycie różnicę. Grunt przez zmniejszenie absorpcji powierzchni, pozwala nam zaoszczędzić nasze farby, zużyjemy ich znacznie mniej, niż jak malowalibyśmy na nie zagruntowanej powierzchni. Dzięki stworzeniu nieprzepuszczalnej powierzchni, światło padając na nią nie przenika jej na wskroś tylko się od niej odbija.

Na rynku znajdziemy różne rodzaje gruntów malarskich, mogą się one różnić ze względu na skład, a także krycie, czy kolor. Jeśli myślicie o malowaniu farbami olejnymi to sprawdźcie grunt olejny lub alkidowy.

Tradycyjne metody i wegańskie alternatywy gruntowania

Samodzielnie przygotowane podobrazia z przeznaczeniem pod malarstwo olejne należy przekleić. Zabieg polega na rozprowadzeniu cienkiej warstwy kleju na naciągniętym na blejtramie płótnie. Klej spowoduje zaklejanie porów między włóknami tkaniny i zapobiegnie wsiąkaniu oleju z gruntu i z farb. Dzięki temu w farbie pozostanie odpowiednia ilość spoiwa.

Do przeklejania podobrazi olejnych tradycyjnie używany jest klej króliczy. Dostępny w formie granulek, które rozrabia się z wodą w stosunku 1:13. Do przygotowania kleju potrzebny będzie garnek z podwójnym dnem (jak do gotowania mleka) lub dwa garnki wstawione jeden do drugiego. Chodzi o to żeby klej podgrzewać w kąpieli wodnej. Nie można dopuścić do zagotowania, ponieważ zmniejszyłoby to jego skuteczność. Podgrzewać należy cały czas mieszając. Uwaga, przykry zapach! Po całkowitym rozpuszczeniu granulek, odstawiamy klej do całkowitego wystygnięcia. Konsystencja ma być galaretowata, sprężysta. Przy silniejszym nacisku powinien pękać tworząc nieregularne linie. Jeśli linie są gładkie, oznacza to że klej jest zbyt mocny.

Wegańskie alternatywy dla kleju zwierzęcego:

• Klej celulozowy: Dostępny w postaci proszku lub granulek. Wystarczy go rozpuścić w wodzie bez podgrzewania. Jest mniej wytrzymały niż klej zwierzęcy.
• Klej PVA (poliwinylooctan): W Polsce dostępny jako klej do tapet, klej stolarski do drewna, klej do papieru. Można sięgnąć po klej typu WIKOL, kupiony w hurtowni papierniczej, czy sklepie budowlanym. Znanym produktem jest również klej "Magik" lub "Mono-Podge", które są dostępne w mniejszych opakowaniach i droższe. Należy eksperymentować z odpowiednim stosunkiem kleju do wody, aby uzyskać pożądaną konsystencję.

Przygotowanie gruntu nie jest trudne. Można stosować go zarówno na płótno, jak i na deskę. Gotowy do malowania farbami po dwóch dniach.

Domowy grunt jajeczny (tradycyjny):Jajko należy wbić do szklanki i zaznaczyć jaką ma objętość, następnie przelać do słoika, w którym będzie przygotowywana emulsja. Następnie należy dodać taką samą objętość oleju lnianego i dwa razy tyle zimnej wody. Po zakręceniu słoika potrząsamy nim do momentu uzyskania jednolitej emulsji. Następnie ucieramy niewielką ilość emulsji z bielą tytanową (pigmentem) tak, żeby powstała gęsta pasta. Dodajemy resztę emulsji, po zmieszaniu powinna mieć konsystencję gęstej śmietany. Klej króliczy rozcieńczamy z letnią wodą w stosunku 1:12 i dodajemy do emulsji. Powinniśmy uzyskać konsystencję mleka. Zaprawę nakładamy cienką warstwą na przeklejone podłoże. Ważne żeby robić to konsekwentnie od jednej krawędzi do drugiej, ponieważ kolejne warstwy po wyschnięciu nakłada się pod kątem prostym - prostopadle do poprzedniego razu.

Wegański grunt akrylowy (domowy):Jako grunt dobrze sprawdza się najzwyklejsza biała emulsja do ścian (najlepiej fasadowa). Jest tańsza niż grunt akrylowy, ale znacznie mniej trwała i nie znajduje zastosowania wśród profesjonalistów. Aczkolwiek do ćwiczeń jak najbardziej spełnia swoją rolę jako grunt. Jest łatwo dostępna w każdym sklepie budowlanym, większym supermarkecie, sklepie z farbami. Z pewnością posiadacie jakieś resztki w domu po ostatnim remoncie. Polecam tą tańszą, która nie ma opcji ścierania i mycia tak jak emulsja lateksowa. Z tej lateksowej niestety farby czasem mi odpryskiwały.

Można również zastąpić grunt białą farbą emulsyjną lub akrylową, jednak będzie to zdecydowanie mniej trwała metoda, ale z pewnością na początku przygody z malarstwem się sprawdzi.

Tradycyjne gesso to bardzo biały, bardzo gładki i niestety bardzo mało elastyczny grunt. Z powodu małej elastyczności nie nadaje się na płótno. Stosuje się go na podłoża twarde. Zaletą jest możliwość uzyskania niezwykle żywych, pełnych światła barw. Nadaje się jako podkład do farb wodnych i akryli.

Klej zmieszany z wodą w stosunki 1:8 rozgrzewamy w kąpieli wodnej. Ciepły klej stopniowo wlewamy do kredy cały czas mieszając, jednak niezbyt intensywnie żeby ograniczyć pienienie się emulsji. Powinna ona uzyskać konsystencję śmietany. By biel była jeszcze intensywniejsza, można dodać biały, suchy pigment. Nakładanie wymaga nieco wprawy. Trzeba to robić szybko, zdecydowanymi ruchami, starannie od jednej krawędzi do drugiej. Ten grunt nie wybacza poprawek, nie należy przed wyschnięciem niczego domalowywać, ponieważ powstaną smugi. Moczenie pędzla w wodzie pomoże pozbyć się pęcherzyków powietrza. Kolejną warstwę nakładamy po całkowitym wyschnięciu poprzedniej. Jeśli nie udało się położyć warstwy wystarczająco równo, po wyschnięciu można ja przeszlifować papierem ściernym i odkurzyć przed nałożeniem kolejnej.

Informacja dla Wegan / Wegetarian: Część producentów do produkcji gesso używa klejów odzwierzęcych, więc warto zwrócić uwagę na skład. Wegańskie opcje to m.in. te oparte na kleju celulozowym lub PVA.

Jak zagruntować płótno? Techniki aplikacji

Gruntowanie płótna pod obraz należy rozpocząć od lekkiego zwilżenia powierzchni wodą (opcjonalnie). Następnie nakłada się pierwszą cienką warstwę gruntu pędzlem lub wałkiem. Po wyschnięciu (ok. 2-4 godziny), warto przeszlifować powierzchnię drobnoziarnistym papierem ściernym. Proces można powtórzyć 2-3 razy, aby uzyskać idealnie gładkie i trwałe podłoże.

Naciągnij i przymocuj płótno do blejtramu. Zabezpiecz krawędzie taśmą malarską (opcjonalnie). Nałóż pierwszą warstwę gruntu pędzlem lub wałkiem. Po wyschnięciu przeszlifuj powierzchnię. Nałóż kolejną warstwę - powtórz czynność 2-3 razy.

Gesso nakładamy i wcieram w różnych kierunkach, w przypadku tej metody nie zależy mi na równej końcowej powierzchni. Podane wyżej metody możemy łączyć, np. najpierw nakładamy gesso z pomocą karty bankowej, a następnie wyrównujemy ją wałkiem czy pędzlem. Każdy musi znaleźć swój złoty środek.

Narzędzia i techniki aplikacji:

• Pędzle: Dzięki włosiu z łatwością docieramy do wszystkich zagłębień między włóknami np. płótna. Pamiętajcie o tym, aby użyć pędzlem w odpowiedniego dużego do gruntownej powierzchni. Zbyt mały pędzel znacznie wydłużyć Waszą pracę.
• Wałki: Jednym z najszybszych sposobów do gruntowania podłoża jest użycie wałka, jeśli macie taki dobrej jakości to nie pozostawia on śladów, uzyskujemy gładka powierzchnię. Jeśli zadbacie o swój wałek to starczy na długo, nie pozostawiajcie go do wyschnięcia bo będzie po nim. Polecam ten w pomarańczowym kolorze, nie gubi włosia, nie zostawia śladów i bąbelków na powierzchni. Z pomocą wałka trudniej dotrzeć jest do przestrzeni między włóknami np. na płótnie.
• Szpachelki/karty/plexi: Grunt możemy również nałożyć rozcierając farbę z pomocą szpachli, uważajcie na to aby nie była zbyt sztywna i nie zrobiła Wam rys na powierzchni. Zamiast metalowej szpachli lubię używać małego kawałka pleksi lub grubszej tektury. Wcieram po prostu grunt w powierzchnię. Tą metodę udaje mi się uzyskać gładką powierzchnię na porowatych powierzchniach np.

Nakładając gesso najważniejszym jest, aby było nałożone w różnych kierunkach, tak aby mogło się dostać pomiędzy wolne przestrzenie między włóknami. W zależności od rodzaju płótna (splotu, gramatury, rodzaju włókna) oraz sposobu jego zaklejenia jego powierzchnia może mieć różny stopień nierówności. Ja staram się zawsze pierwsza warstwę nakładać pędzlem, w przeróżnych kierunkach, wcierając wręcz gesso w pory płótna. Wałkiem grunt nakładam na dość gładkie powierzchnie, dlatego staram się go nakładać w jednym kierunku (poziom, pion).

Ponowne wykorzystanie starych płócien: Wegańskie metody recyklingu

To życie, które nadaje tym płótnom, które lądują w ciemnym schowku. Najczęściej są to obrazy, które uważam za nieudane lub takie, z którymi nie mam chemii (lub ją straciłam). Po wielu latach doświadczeń w końcu udało mi się znaleźć dwa praktyczne zastosowania, które mogę wdrożyć chcąc wtórnie wykorzystać zalegające w schowku zamalowane płótno. W poście dzielę się nimi, bo być może też borykasz się z tą rozterką. Czyli zaczynamy obraz od nowa. Najlepiej, żeby płótno nie było zawerniksowane. Werniks na pewno utrudni pozbycie się zaschniętej farby. Najpierw staram się usunąć wszystko to, co na nim się znajduje - oczywiście w miarę możliwości i delikatnie, by nie uszkodzić samego płótna. W drugim kroku nakładam świeży grunt - warstwę lub dwie.

A) Jeśli obraz namalowany jest farbą akwarelową:Najpierw aktywuję farbę wodą: przenoszę pędzlem wodę na płótno w obfitej ilości. Następnie przy użyciu chusteczki wycieram wodę, pozbywając się jednocześnie aktywowanej z powrotem farby. Po tej czynności pozostawiam płótno do wyschnięcia. Takie obfite namoczenie płótna ma jeszcze jeden plus, mianowicie aktywowane wodą napręża się do pierwotnego kształtu, naprężenia. Ten trik stosuje się też w sytuacji, kiedy na płótnie pojawiają się różne niechciane wgniecenia lub odkształcenia.

B) Jeśli obraz posiada grubą warstwę farby akrylowej lub olejnej:Tutaj sprawa ma się nieco trudniej, ale można temu zaradzić. Jest łatwiej jeśli mamy do czynienia z farbą akrylową - gorzej jeśli z olejnej. Na początku przy użyciu papieru ściernego staram się maksymalnie wyszlifować płótno pozbywając się wystających grudek farby. Im warstwa będzie bardziej gładka tym lepiej. W trakcie ścierania farba może się mocno pylić, dlatego w miarę możliwości postaraj się zrobić to na zewnątrz. Po szlifowaniu nałóż grunt i pozostaw do wyschnięcia.

C) Jeśli obraz posiada cienką warstwę farby (malowanie płaskie):W takim wypadku wystarcza czasem sam grunt. Po prostu zamalowuję stary obraz, a po wyschnięciu przystępuję do nowego na nim projektu. Jak we wszystkim - to zależy 🙂 . Głównie od tego jak bardzo przebijają kolory farby i ile jest samej farby. Standardowo 2-3 warstwy są optymalnym rozwiązaniem. Każdą kolejną nakładaj, kiedy poprzednia jest całkowicie sucha.

Wersja robocza: grunt budowlanyGrunt budowlany dostępny w sklepach typu Castorama. To tanie rozwiązanie polecam w sytuacji, kiedy chcesz po prostu poćwiczyć w warunkach domowych.

Całkowite usunięcie starego płótna:Pozbywamy się zamalowanego w sposób delikatny, by zachować blejtram. Niezależnie jaką farbą zamalowane jest płótno, ta opcja polega na całkowitym pozbyciu się zużytego płótna na rzecz nowego. Zerwane delikatnie płótno możesz zutylizować (wyrzucić do śmieci) lub przechowywać w formie arkusza. Pozostanie do dyspozycji krosno - blejtram, na który możesz naciągnąć nowe płótno. Takie płótno możesz kupić w rolce (bawełniane lub lniane) i ciąć je na dowolne formaty. W ten sposób naciągnięte płótno stanowi gotowe podkład do malowania. Pamiętaj jednak, żeby uprzednio nałożyć jeszcze jedną warstwę gruntu. Płótno w rolce zwykle jest surowym materiałem.

Ilość warstw gruntu: standardowo 2-3 warstwy są optymalnym rozwiązaniem. Każdą kolejną nakładaj, kiedy poprzednia jest całkowicie sucha.

Podsumowanie: Inwestycja w jakość i trwałość

Gruntowanie płótna to niezbędny etap pracy malarskiej, którego nie warto pomijać. Dzięki temu obraz zyska odpowiednią strukturę, trwałość i estetykę. Niezależnie od tego, czy tworzysz samodzielnie podobrazie, czy kupujesz gotowe - warto wiedzieć, jak zagruntować podobrazie i jak przygotować powierzchnię pod obraz. To inwestycja w jakość Twojej pracy i jej długowieczność. Zastosowanie wegańskich metod gruntowania pozwala na tworzenie pięknych dzieł sztuki z poszanowaniem dla środowiska i zwierząt.